تاريخ چيست؟  

"تاريخ چيزي نيست جز توالي نسل‌هاي جداگانه، كه هريك، از مواد و مصالح، سرمايه‌ها، نيروهاي مولدِ موروثيِ تماميِ نسل‌هاي پيشين استفاده مي‌كند، و بنابراين، از يك سو، فعاليت سنتي را در شرايط تغيير يافته ادامه مي‌دهد، و از ديگر سو، شرايط كهن را با فعاليت كاملا" تغيير يافته دگرگون، مي‌سازد. ... در مسير اين تكامل، حوزه‌هاي جداگانه، كه بر يكديگر تأثير مي‌گذارند، هرقدر بيشتر گسترده شود، هرچه بيشتر انزواي آغازينِ مليت‌هاي جداگانه با پيشرفت شيوه‌ي توليد، با مراوده، و تقسيم طبيعي كار ميان ملل گوناگون از ميان برخيزد، تاريخ بيشتر تاريخِ جهاني مي‌گردد. بنابراين، به عنوان مثال، اگر در انگلستان ماشيني اختراع مي‌شود كه كارگران بي‌شماري را در چين و هند از نان خوردن مي‌اندازد و شكل كلي هستي اين امپراتوري‌ها را دگرگون مي‌سازد، اين اختراع به صورت واقعيتي تاريخي- جهاني در مي‌آيد. ... پس اين تبدل تاريخ به تاريخ جهاني... كنشي است كاملا" مادي و به لحاظ تجربي قابل اثبات، كنشي كه هر فرد با آمدن و رفتن، خوردن، نوشيدن و پوشيدن خود، آن را به اثبات مي‌رساند."

ماركس.كارل و انگلس.فردريك،"لودويك فوئرباخ و ايدئولوژي آلماني" صص  317-318 ترجمه پرويز بابايي چاپ دوم 1380 نشر چشمه