مروري بر کتاب سرمايه(11)
وبلاگ آموختن: سه راهی که سبب می‌شود مدت زمان کار لازم کاهش یابد و در نتیجه زمان کار اضافی افزایش یابد:
1")تعاون يا مضاعف نمودن نيرو. که از کار جمعي هم‌زمان و منظم (سيستماتيک) تعدادي از کارگران نتيجه مي‌شود.
2)تقسيم کار، همان‌طور که در دوران سلطه‌ي کارگاه(مانوفاکتور) به وقوع پيوست يعني (تا حدود سال 1770) و بالاخره.
3)ماشيني کردن که با کمک آن صنايع مدرن از آن زمان توسعه يافته‌اند. اين توضيحات هم‌چنين بسيار جالب توجه‌اند و دانش اعجاب‌انگيزش را در مورد موضوع حتا در زمينه‌ي جزئيات تکنولوژيکي نشان مي‌دهند. ما نمي‌توانيم درباره‌ي ارزش اضافي و مزد وارد جزئيات بيشتري بشويم، فقط براي جلوگيري از سوء‌تفاهم اشاره مي‌نماييم که همان‌طور که مارکس با ارائه چند نقل‌قول ثابت مي‌کند. اقتصاددانان متعصب (ارتدکس)از اين واقعيت که مبلغ دستمزدها از کل محصول کار کم‌تر است بي‌اطلاع نيستند. اميد است که اين کتاب براي آقايان اقتصاددانان متعصب فرصتي فراهم آورد تا توضيحات دقيق‌تري راجع به اين نکته‌ي واقعا" اعجاب‌انگيز در اختيار ما قرار دهند. اين قابل تقدير است که تمام استدلال واقعي که مارکس ارائه مي‌دهد از بهترين منابع و اکثرا" گزارش‌هاي رسمي پارلماني استخراج شده است. ما از اين فرصت استفاده مي‌کنيم تا از نظري که به طور غيرمستقيم به وسيله‌ي مولف در مقدمه‌ي کتاب عنوان شده است جانبداري نماييم. اين عقيده اشعار مي‌دارد که در آلمان نيز اطلاعات دقيقي از وضع کارگران در کارخانه‌ها و صنايع مختلف توسط کارمندان دولتي تهيه شده- که به هر حال آن‌ها نمي‌بايستي بوروکرات‌هاي مغرضي باشند- و اين گزارشات به رايشتاگ و مردم تقديم گرديده است.
اولين جلد با مطالعه‌اي بر انباشت سرمايه پايان مي‌پذيرد. درباره‌ي اين نکته نيز بسيار نوشته شده است، گرچه بايد تصديق نماييم که در اين‌جا نيز مقدار زيادي از چيزهايي که نوشته شده است بديع و تازه است و اين‌که اين پرتو از زواياي تازه‌اي بر کهنه‌گي‌ها تابيده است. مهم‌ترين اصل، اثبات تحقق يافته‌اي است که بر اساس آن تمرکز و انباشت سرمايه پهلو به پهلو و پا به پاي تراکم يک جمعيت کار اضافي (بيکار) در جريان است و اين دو در نهايت با هم، يک انفجار اجتماعی را از يک طرف ضروري و از طرف ديگر ممکن مي‌سازند.
هر نظري که خواننده راجع به بينش اجتماعي نويسنده داشته باشد، ما فکر مي‌کنيم که به او نشان مي‌دهيم که در برابر اثري قرار گرفته است که مافوق تمام آثاري است که تاکنون از طرف سوسيال‌دمکرات‌ها نوشته شده است. به استثناء 40 صفحه‌ي اول که در مورد نکات عميقا" ديالکتيکي بحث شده است، کتاب علي‌رغم تمام دقت علمي که در آن به کار رفته، بسيار ساده و قابل درک است و به خاطر لحن شوخ و نيش‌دار نويسنده، که هيچ‌کس را در امان نمي‌گذارد، حتا بسيار خواندني نيز هست.
ادامه دارد
انگلس فردريک؛ درباره كاپيتال مارکس ترجمه ج. آزاده، صص 24-25چاپ يكم سال 1358 انتشارات مازيار
"آقاي توماس توك(Thomas tooks)، در تحقيقات خود راجع به جريان پول به اين واقعيت اشاره مي‌نمايد كه پول، در نقش ويژه خود به عنوان سرمايه دچار بازگشتي به منشاء صدورش مي‌گردد، در حالي كه اين نكته در مورد پولي كه صرفا" به عنوان پول رايج1 عمل مي‌كند صادق نيست. اين وجه تمايز(كه در هر صورت مدت‌ها پيش توسط سرجيمز استوارت عنوان گرديده بود)، به وسيله آقاي توك صرفا" به عنوان حلقه رابطي در بحث خود بر عليه "منتشركنندگان پول2" و اظهارات آنان راجع به تاثير انتشار پول كاغذي بر قيمت كالاها به كار رفته است. نويسنده ما (ماركس)، برعكس اين وجه تمايز را نقطه شروع تحقيقات خود درباره ماهيت خود سرمايه قرار مي‌دهد، و به خصوص اين سوال را مطرح مي‌نمايد كه: چگونه پول، اين شكل وجودي مستقل ارزش، به سرمايه تبديل مي‌گردد؟
همه تجار – به گفته تورگوت(Turgot)- در اين نكته مشتركند كه آن‌ها مي‌خرند تا بفروشند: فروش آن‌ها مساعده‌اي است كه بعدها به خودشان باز مي‌گردد.
خريد به خاطر فروش3، اين حقيقتا" معامله‌اي است كه در آن پول به عنوان سرمايه عمل مي‌كند، و بازگشت آن را به نقطه صدورش ضروري مي‌نمايد؛ يعني در تمايز با فروش به خاطر خريد4، كه در اين پروسه ممكن است پول تنها به عنوان پول رايج عمل كند. لذا مشاهده مي‌گردد كه ترتيب معكوسي كه در آن اعمال خريد و فروش به دنبال يكديگر مي‌آيند، دو شكل حركت مختلف گردش را بر پول نقش مي‌نمايد. براي تشريح اين پروسه نويسنده ما فرمول زير را ارائه مي‌دهد:"
ادامه دارد
انگلس فردريک؛ درباره كاپيتال مارکس ترجمه ج. آزاده، ص26چاپ يكم سال 1358 انتشارات مازيار
1 – وبلاگ آموختن: پول به دو شکل در سطح جامعه منتشر مي‌گردد. يک شکل آن پولي است که در دست سرمايهدار است و با سرمايه‌گذاري کردن آن در شاخه‌هاي مختلف اقتصادي در پي به دست آوردن کار اضافي، که منشاء ارزش اضافي است و به صورت سود در دست سرمايهدار قرار مي‌گيرد يا اصطلاحا" گوييم که سرمايه انباشت شده است. در حقيقت اين پول؛ در رابطه خريدن براي فروختن قرار مي‌گيرد. شکل دوم پول در سطح جامعه، پولي است که در دست اکثريت مردم غير سرمايهدار قرار دارد که آن را با کالاهاي مورد نياز روزانه خود مبادله مي‌کند به اين گونه پول، پول رايج گويند. در حقيقت اين پول در رابطه فروختن براي خريدن قرار مي‌گيرد. بولد کردن دو کلمه پول رايج از طرف وبلاگ آموختن است.
2 – Currency men
3 – وبلاگ آموختن: منظور از خريدن براي فروختن اين است که سرمايهدار در حجم زياد کالايي را مي‌خرد که به آن نياز ندارد و آن را فقط براي فروش خريده تا از قبل آن پولي بيشتر از پول اولش به دست آورد. تاجران(بازرگانان)، کارخانه‌داران، بانکداران در اين رابطه قرار مي‌گيرند. دست‌فروش کالا يا کالاهايي را مي‌خرد تا بفروشد و از قبل آن امرار معاش کند، درست است که دست‌فروش در اين رابطه قرار مي‌گيرد اما اولا" قابل مقايسه با تاجران بزرگ که حجم عظیمی کالا را در اختیار دارند، نيستند و نيز اينان در اثر نبود شغل مناسب مجبورند جهت امرار معاش در حاشيه اين رابطه قرار بگيرند.
4 – وبلاگ آموختن: منظور از فروختن براي خريدن اين است که افرادي مانند کشاورز و کارگر کالايي را که خود دارند مي‌فروشند تا با پول آن نيازهايي مانند خوراک، پوشاک، مسکن، بهداشت و درمان و ... تهيه نمايند. کشاورز کالاهايي مانند گندم، جو، ذرت، نخود، گوسفند، بز و ... دارند و کارگر کالاي نيروي کار دارد.
وبلاگ آموختن:در قسمت 12 اين سري مطالب آموختني بيان کرديم پولي که در دست مردم در گردش است و به اصطلاح دست به دست مي‌گردد به دو صورت وجود دارد يکي پول به عنوان سرمايه و ديگري پول به عنوان پول رايج. غير از تاجران (بازرگانان عمده)، کارخانه‌داران، بانکداران، شرکت‌هاي بزرگ حمل و نقل(هواپيمايي، کشتي‌راني، باربري و مسافربري زميني)، مغازه‌داران بزرگ(مانند رستوران‌هاي زنجيرهاي مک‌دونالد در سراسر جهان) و ديگر سرمايه‌داراني که به منظور انباشت سرمايه(افزايش دادن سرمايه خود) فعاليت دارند، بقيه‌ي مردم يعني اکثريت مردم جامعه مانند کارگران، کارمندان، کشاورزان خُرد، مغازه‌داران، دست‌فروشان و توليدکنندگان کوچک(چاقوسازي، تبرسازي و...) و... از پول به عنوان پول رايج استفاده مي‌کنند. هدف آن‌ها از کسب پول گذراندن امرار معاش خود و خانواده است.
گروه يکم يعني دارندگان پول به عنوان سرمايه، در رابطه خريد به خاطر فروش قرار مي‌گيرند. بدين معني که به بازار کالا(مواد غذايي، صنعتي، پوشاک، نيروي کار، مسکن و...) جهت خريد مراجعه نموده و کالاي مورد نظر خود را مي‌خرند تا در هنگام فروش پول بيشتري نسبت به پول اوليه خود به دست آورند. تکرار اين عمل باعث انباشت پول(سرمايه) مي‌گردد. اين پول همانند مار افعي در سراسر کره زمين به دنبال سود حرکت مي‌کند. هرجا منابعي چه طبيعي و چه انساني بيابد، نيش زهردار قدرتمند خود را به آن مي‌زند.
نکته: دست‌فروشان، مغازه‌داران کوچک(نه مانند رستوران‌هاي مک‌دونالد)، چه اين مغازه استيجاري باشد چه مِلکي، فرقي در موضوع نمي‌کند، اين افراد در رابطه‌ي خريد به خاطر فروش قرار مي‌گيرند که رابطه‌اي سرمايه‌ساز است. اما چون پول حاصل از اين رابطه به مصرف امرار معاش مي‌رسد و انباشت نمي‌گردد و نيز در مقايسه با شرکت‌ها و سرمايه‌داران بزرگ که فقط با احتکار کالا ميلياردها دلار به جيب مي‌زنند، به هيچ وجه قابل قياس نيستند.
اما گروه دوم يعني افرادي که در رابطه فروختن براي خريدن قرار مي‌گيرند عبارتند از: کارگران، معلمان، پرستاران، اکثريت کارمندان دون‌پايه، اينان کالايي که دارند نيروي کارشان است با فروش آن به صورت ماهانه در قبال پولي که به عنوان دستمزد يا حقوق مي‌گيرند. با آن پول به بازار کالا مي‌روند و مايحتاج خود و خانواده جهت امور زندگي مي‌خرند. کشاورزان با فروش محصولات توليدي خود، پولي به دست مي‌آورند که با آن مايحتاج خود و خانواده را تامين مي‌نمايند. اکنون در ادامه اين بحث از قلم انگلس مي‌خوانيم:
"فروش به خاطر خريد: يك كالاي C در برابر پول M به مبادله گذارده مي‌شود، كه اين پول مجددا" با يك كالاي ديگر C مبادله مي‌گردد؛ يا به صورت1: C-M-C
خريد به خاطر فروش: پول M در مقابل يك كالاC مبادله مي‌شود و اين كالا مجددا" در برابر پول M مورد مبادله قرار مي‌گيرد؛ يا به اين صورت2: M-C-M
فرمول C-M-C نمايشگر گردش ساده كالاهاست، كه در آن پول به عنوان وسيله گردش، به عنوان پول رايج عمل مي‌كند. اين فرمول در بخش اول كتاب ما مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است. اين كتاب در بردارنده يك تئوري جديد و بسيار ساده درباره ارزش و پول مي‌باشد كه از لحاظ علمي بسيار جالب توجه است، اما در اين‌جا ما از توجه بدان صرف‌نظر مي‌كنيم، چرا كه به طور كلي نسبت به آن‌چه كه ما آن را نكات اساسي نظر آقاي ماركس درباره سرمايه مي‌شماريم، بي‌اهميت است.
فرمول M-C-M ، از طرف ديگر نمايانگر آن شكل گردشي است كه پول در آن خود را به سرمايه تبديل مي‌نمايد."
ادامه دارد
انگلس فردريک؛ درباره كاپيتال مارکس ترجمه ج. آزاده، ص27چاپ يكم سال 1358 انتشارات مازيار
1 –وبلاگ آموختن: پول رایج در رابطه‌ای قرار می‌گیرد که هدف آن امرار معاش است. این رابطه رابطه سرمایه‌ساز نیست.
2 – وبلاگ آموختن: پول به عنوان سرمایه در این رابطه ظاهر می‌گردد که هدف از آن انباشت سرمایه است. یعنی رابطه‌ای سرمایه‌ساز و به دنبال کار رایگان(کار اضافی).
ضعف
"ضعف هميشه ايمان به معجزه را وسيله رهايي قرار داده و وقتي با توسل به اوراد و عزايم توانسته است در عالم تصور بر دشمن غلبه کند آن را مغلوب پنداشته است و بدين سان به علت قائل شدن عظمت واهي براي آينده‌اي که در پيش دارد و براي دلاوري‌هايي که در صدد است روزي از خود نشان دهد ولي عجالتا" اعلام لحظه‌ي
انباشت سرمايه و انقلاب مشروطه در ايران(4)
3-زمينه‌هاي عيني انقلاب مشروطه
خصوصي‌سازي كشاورزي و تغيير شيوه توليد از شيوه معيشتي به توليد كالايي و رواج پول در معامله‌ها نه تنها باعث بر افتادن فئوداليسم سخت جان و ديرپاي ايراني نشد بلكه در كنار آن زمينه‌هاي پديداري نوعي سرمايه‌داري تجاري وابسته به سرمايه‌داري غربي را فراهم آورد. تغيير در شيوه توليد كالايي هيچ نكته مثبتي براي ايران نداشت و موجب بدبختي و خانه‌خرابي بيشتر توده مردم روستايي و شهري گشته راه را براي غارت هر چه بيشتر توده مردم هموار ساخت.
زيرا در اثر نفوذ مناسبات سرمايه‌دارانه در اقتصاد ايران و در هم تنيدگي اقتصاد ايران با بازارهاي امپرياليستي:
الف) توليد كشاورزي نه براي مصرف داخلي كه به سود تأمين نيازهاي صنايع امپرياليستي تغيير يافت.
ب) توليد محصولات صادراتي كشاورزي موجب رواج مبادله پولي در اقتصاد كشاورزي گرديد.
پ) رواج پول باعث نفوذ تجار و نزول‌خوارها به روستاها و در نتيجه رانده شدن رعيت از صحنه اقتصاد توليدي روستا شد.
ت) ورود صنايع مرغوب غربي و رقابت نابرابر آن با صنايع سنتي موجب ورشكستگي و نابودي صنايع دستي و خانگي ايران در شهرها و روستاها شد.
ث) صنايع نوپاي ايران كه توسط سرمايه‌داران ملي در ايران پايه گذاشته شده بود در اثر رقابت مكارانه صنايع امپرياليستي نابود شده و سرمايه‌داران مفلس و از گردونه توليد خارج شدند.
ج) مصرف برخي محصولات در بازار رواج يافت كه ريشه در بازارهاي امپرياليستي داشت مانند واردات قند و شكر از روسيه.
چ) خروج پول و ثروت چه به صورت غرامت جنگي، يا هزينه‌هاي قشون كشي و ماليات‌ها ودرآمدهايي كه از طريق تسلط بر گمركات و انحصار واردات و صادرات و كشتيراني و ماهي‌گيري وتلگراف و تلفن به زيان خزانه دولت نصيب بيگانگان شده بود و كوچ هزاران تن نيروي كار فعال و صنعت‌گر به خارج از سرزمين اصلي را به دنبال داشت، همراه با دگرگوني در توليد محصولات كشاورزي انباشت سرمايه را به شدت كاهش داده و شرايط عيني انقلاب مشروطه را به وجود آورد. پايان.
نويسنده: فريبرز مسعودي
كار بيگانه شده
"ما از پيش‌فرض‌هاي اقتصاد سياسي آغاز كرديم و زبان و قوانين آن را پذيرفتيم. مالكيت خصوصي، تفكيك كار، سرمايه و زمين، تفكيك دستمزد، سود سرمايه و اجاره بهاي زمين و نيز تقسيم كار، رقابت و مفهوم ارزش مبادله و غيره را پيش فرض و پايه‌ي استدلال خود قرار داديم. براساس اصول اقتصاد سياسي و با واژگان آن نشان داديم كه كارگر تا حد يك كالا و در حقيقت پست‌ترين نوع كالا، تنزل مي‌يابد؛ نشان داديم كه فلاكت و سيه‌روزي كارگر با قدرت و عظمت كالاهايي كه توليد مي‌كند نسبت معكوسي دارد؛ نشان داديم كه نتيجه‌ي ضروري و ناگزير رقابت، انباشته شدن سرمايه در دست عده‌اي معدود و از اين‌رو پيدايش انحصار به وحشتناك‌ترين شكل ممكن است؛ و دست آخر نشان داديم كه تمايز سرمايه‌داران و موجران زمين مانند تمايز كارگران كشاورزي و كارگران صنعتي ناپديد مي‌شود و كل جامعه به دو طبقه‌ي صاحبان مالكيت و كارگران غيرمالك تقسيم مي‌گردد."
رهايي زن
"(در مرحله‌ي پاييني بربريت)فراهم کردن روزي هميشه کار مرد بوده است؛ او ابزار آن را توليد مي‌کرد و مالک آن بود. گله، يک ابزار جديد فراهم کردن روزي بود، و رام کردن نخستين و نگه‌داري پس از آن، کار مرد بود. از اين‌رو، او مالک دام‌ها و کالاها و برده‌گاني بود که در مبادله با آن‌ها به دست مي‌آورد. همه‌ي مازادي که اکنون از توليد به دست مي‌آمد، از آن او بود؛ زن، در مصرف آن شريک او بود ولي در مالکيت آن سهمي نداشت. جنگ‌جو و شکارچي "وحشي"، خشنود بود که در خانه جاي‌گاه دوم را داشته باشد و برتري را به زن بسپارد. شبان "رام‌تر" با استفاده‌ي نادرست از ثروت‌اش، خود را به جاي‌گاه نخست رساند، و زن را به جاي‌گاه دوم راند. زن نمي‌توانست شکوه کند. تقسيم کار در خانواده، توزيع مالکيت ميان مرد و زن را سامان داده بود. اين تقسيم کار پايدار مانده بود، با اين همه، اکنون مناسبات خانه‌گي پيشين دگرگون شده بوده، تنها از اين‌رو که تقسيم کار، در خارج از خانواده، تغيير يافته بود. همان علتي که پيش‌تر به برتري زن در خانه انجاميده بود،(زن در خانه توليد مي‌کرد و مرد شکارچي بود، عامل برتري در توليد است.) يعني محدود بودن او به کارِ خانه‌گي، اکنون برتري مرد را در خانه فراهم مي‌کرد: کارِ خانه‌گي زن در هم‌سنجي با کارِ مرد در فراهم کردن روزي، ارزش خود را از دست داد؛ دومي همه چيز بود، يکمي يک کمک ناچيز. از همين‌جا مي‌بينيم رهايي زن و برابري او با مرد ناممکن است، و تا زماني که زن از کار مولد اجتماعي برکنار بوده و محدود به کارِ خانه‌گي، يعني خصوصي، باشد، چنين مي‌بايست بماند. رهايي زن تنها هنگامي ممکن خواهد شد که زنان بتوانند به گسترده‌گي در توليد، به مقياس اجتماعي، شرکت کنند و نيز هنگامي که کارِ خانه‌گي تنها به بخش کوچکي از توجه آن‌ها نياز داشته باشد. و اين تنها با پيدايش صنايع بزرگ مدرن امکان‌پذير است که نه تنها شرکت شمار زياد زنان را در توليد شدني مي‌سازد، بل‌که در عمل نيز به آن‌ها نياز دارد، و افزون بر اين مي‌کوشد کارِ خانه‌گي خصوصي را نيز به يک صنعت همه‌گاني تبديل کند."
"مرد با به دست آوردن برتري بالفعل در خانه، واپسين سد در برابر خودکامه‌گي خود را در هم شکست. اين خودکامه‌گي با از ميان رفتن حق‌ِ مادري، برقراري حق پدري و گذار گام به گام از خانواده‌ي يارگير به تک‌همسري، تاييد و جاوداني شد."
فردريک انگلس؛منشاء خانواده، مالکيت خصوصي و دولت؛صص195-196 ترجمه خسرو پارسا، نشر ديگر 1386
رابطه كار و سرمايه2
"كار به عنوان ارزش مصرفي در برابر سرمايه وجود دارد، و كار همان ارزش مصرفي خود سرمايه است يعني فعاليتي است كه سرمايه در خلال آن ارزش پيدا مي‌كند. بازتوليد و افزايش سرمايه براي آن است كه ارزش مبادله‌اي مستقلي به نام پول به حركت افتاده و تبديل به فرايندي ارزش ساز شده است. پس كار ارزش مصرفي، يا نيروي توليدي ثروت، يا وسيله و عامل ثروتمند شدن كارگر نيست. كارگر ارزش مصرفي كار خود را در فرايند مبادله با سرمايه كه نه به صورت سرمايه، بلكه بيشتر به صورت پول در برابروي قرار گرفته وارد مي‌كند. در قبال كارگر، سرمايه تنها با مصرف كار است كه سرمايه مي‌شود؛ كاري كه در آغاز خارج از اين مبادله و مستقل از آن است، كاري كه براي سرمايه، ارزش مصرفي است براي كارگر چيزي جز ارزش مبادله‌اي صرف و آماده براي مصرف نيست. كارگر بدين‌سان در فرايند مبادله با سرمايه داخل مي‌شود و كار او با پول معاوضه مي‌گردد. ارزش مصرفي شيء، مورد توجه فروشنده نيست، بلكه مورد نظر خريدار است. خاصيت شوره كه با آن باروت تهيه مي‌كند قيمت شوره را تعيين نمي‌كند بلكه اين قيمت را هزينه‌ي توليد شوره و مقدار كار عينيت‌يافته در آن تعيين مي‌كند. ارزش يك شيء مصرفي كه در امر مبادله قيمت معيني دارد هرچند در گردش تعيين مي‌شود اما ناشي از گردش نيست. قيمت، قبلا" تعيين شده، و در گردش نقد مي‌شود. كاري كه كارگر به عنوان يك ارزش مصرفي به سرمايه مي‌فروشد نيز همين حالت را دارد؛ اين كار براي كارگر ارزش مبادله‌اي اوست كه بايد نقد شود، اما قيمت آن قبل از عمل مبادله تعيين گرديده و مبادله براساس آن صورت مي‌گيرد. ... از اين‌رو كارگر كارش را به عنوان يك ارزش مبادله‌اي ساده كه قيمت آن از پيش تعيين شده است مي‌فروشد. او كار خود را در برابر مقداري كار عينيت‌يافته، يعني در برابر مقداري از ارزش‌هايي كه با كار قبلي او عينيت‌يافته‌اند و در واقع معادل سنجيده و تعيين شده‌ي آنند، مبادله مي‌كند – سرمايه در عوض به كار زنده دست مي‌يابد كه نيروي مولد عام ثروت و فعاليت ثروت‌زاست. روشن است كه كارگر نمي‌تواند در اين مبادله غني شود، زيرا او فقط همانند عيسو1 كه حق ارشديت خويش در فرزندي را در برابر يك كاسه‌ي عدس واگذار كرد، نيروي خلاقه‌اش را در ازاي به دست آوردن مقدار ثابتي از ارزش‌هاي موجود كه براي تجديد ظرفيت كاري‌اش ضرورت دارند مبادله مي‌كند. كارگر، چنان كه بعدا" خواهيم ديد در اين مبادله حتا فقيرتر هم مي‌شود زيرا نيروي خلاقه‌ي كار خود را در خدمت سرمايه كه قدرت بيگانه‌اي در برابر اوست مي‌گذارد. همه‌ي وجود او تبديل به كاري مي‌شود كه به تدريج در اختيار سرمايه قرار مي‌گيرد. ... همچنان كه ظرفيت كاري كارگر، به كار به طور كلي صرف‌نظر از ويژگي‌هاي شخصي‌اش در يك كالاي بخصوص، به حركت يا واقعيت كمي قابل خريد تبديل مي‌شود، قدرت توليدي كار او نيز به نيروي بيگانه در برابر وي تبديل مي‌گردد. سرمايه به عكس، از طريق تملك كار غير ارزش پيدا مي‌كند دست كم امكان ارزش‌يابي سرمايه، به عنوان نتيجه‌ي مبادله‌ي كار و سرمايه، از اين‌جا پيدا مي‌شود؛ چرا كه رابطه‌ي سرمايه‌سازي جز از خلال فرايند توليدي مبادله‌ي كار و سرمايه كه طي آن سرمايه كار غير را مصرف مي‌كند، ميسر نيست. پس كار به صورت ارزشي كه مقدار آن از قبل تعيين شده با معادل پولي خويش مبادله مي‌شود، و پول به دست آمده از اين مبادله هم براي خريد كالاهاي مصرفي پرداخت مي‌گردد. ... كارگر با فروش كارش به سرمايهدار تنها حقي بر قيمت كار به دست مي‌آورد، نه بر فرآورده كار، يا بر ارزشي كه كارش به آن افزوده است. فروش كار مساوي چشم‌پوشي از همه‌ي ثمره‌هاي كار است ايضا" بدين ترتيب همه‌ي پيشرفت‌هاي تمدن يا افزايش نيروهاي توليد اجتماعي، يعني افزايش قدرت توليدي خودكار – مانند نتايج علمي اختراع‌ها، اكتشاف‌ها تقسيم و تركيب كار، پيدايش ابزارهاي پيشرفته‌ي ارتباطي، ايجاد بازار جهاني، ماشين‌ها و غيره – نه كارگر، كه سرمايه را غني مي‌سازند، همه‌ي اين‌ها نيروهاي توليدي سرمايه يعني قدرت مسلط بر كار را بالا مي‌برند. چون سرمايه آنتي‌تز كارگر است همه‌ي اين‌ها در واقع قدرت مادي مسلط بر كار را زياد مي‌كنند. استحاله‌ي كار به عنوان فعاليت زنده و موثر به سرمايه، مستقيما" نتيجه‌ي مبادله‌ي سرمايه و كار است، مبادله‌اي كه حق تملك بر فرآورده‌ي كار حق فرمانروايي بر كار را به سرمايهدار مي‌دهد. اما اين استحاله‌ي فقط در خود روند توليد واقعيت پيدا مي‌كند. پس مسئله‌ي اين كه آيا سرمايه مولد است يا نه، مسئله‌اي پوچ و بي‌معناست. حتا خود كار تنها به شرطي مولد است كه جذب سرمايه گردد يعني در فرايند توليدي كه سرمايه شالوده‌ي آن و سرمايهدار فرمانرواي آن است داخل شود. ... كار به صورت براي خود و در هستي بي‌ميانجي‌اش در وجود كارگر، جدا از سرمايه، مولد نيست زيرا نتیجه‌ي آن فقط گردش ساده‌ي كالايي است كه دست به دست شدن و تغييرات‌شان امري كاملا" صوري است."
کارل. مارکس؛ گروندريسه جلد يکم صص271-272-273 -274 ترجمه باقر پرهام و احمد تدين
رابطه كار و سرمايه1
"پس: ماده خام با دگرگون شدن، با شكل‌گيري توسط كار، مصرف مي‌شود و ابزار كار هم با مورد استفاده قرار گرفتن در اين فرايند به مصرف مي‌رسد و فرسوده مي‌گردد. از سوي ديگر كار هم با مورد استفاده قرار گرفتن و به جريان افتادن مصرف مي‌شود: مقداري از نيروي عضلاني به مصرف مي‌رسد و كارگر با اين عمل خسته مي‌شود و از پاي در مي‌آيد. اما كار نه تنها مصرف مي‌شود بلكه در ضمت تثبيت هم مي‌شود. كار از شكل فعاليت به شكل عين در مي‌آيد و ماديت پيدا مي‌كند. كار با تغيير دادن موضوع خود سيماي خود را تغيير مي‌دهد و از صورت فعاليت زنده به صورت هستي عينيت يافته تغيير مي‌يابد. پايان و هدف اين روند، فرآورده است كه در آن ماده‌ي خام با كار گره خورده، ابزار كار هم از يك امكان صرف به واقعيت، به راهنماي واقعي كار تبديل مي‌شود يعني در ضمن تاثير مكانيكي يا شيميايي‌اش بر ماده‌ي كار، تا سرحد فرسايش كامل شكل خارجي‌اش به مصرف مي‌رسد. هر سه لحظه‌ي فرايند، يعني ماده، ابزار و كار به يك نتيجه‌ي خنثا يعني به فرآورده مي‌رسند. لحظه‌هاي فرايند توليد كه به مصرف رسيده اند تا فرآورده را شكل بدهند هم‌زمان در آن بازآفريني مي‌شوند. از اين‌رو تمامي فرايند به صورت مصرف مولد نمودار مي‌شود. مصرفي كه نه در خلاء پايان مي‌گيرد، نه در ذهني شدن ساده‌ي شيء؛ مصرفي كه سرانجام آن آفرينش شيئي تازه است. اين مصرف يك مصرف صرف مواد نيست بلكه مصرف خود مصرف است؛ در تعليق مواد، به تعليق خود وجه متمايز دارد كه سرمايه هم اين و هم آن و هم در عين حال نسبت به آنهاست.
... از نظر كار، پنبه اي كه نخ مي‌شود يا نخ پنبه‌اي كه پارچه مي شود، يا پارچه‌اي كه در چاپ و رنگ‌رزي به كار مي‌رود فقط به عنوان پنبه، نخ، و پارچه مطرح‌اند. اين فراورده‌هاي ساده‌ي كار، كار عينيت يافته، عامل ايجاد هيچ فرايندي نيستند، اشياء يا مواد خام ساده‌اي هستند كه خواص طبيعي معيني دارند. اين كه اين‌ها از كجا آمده اند اهميتي ندارد؛ اين ها ماده‌اي براي كارند، سرمايه‌اي مركب از عناصر مادي وجود دارد كه نيازمند كار است؛ همين و بس. از سوي ديگر كار هم كه از طريق مبادله در واقع يكي از همين عناصر مادي‌ست با ساير عناصر سرمايه فقط نوعي تمايز جوهري دارد: كار به شكل فعاليت است و ديگر عناصر به شكل سكون. پس همه‌ي فرايند توليد عبارت است از رابطه‌ي جوهري عنصري عمل‌كننده يعني كار بر ديگر عناصر، نه رابطه‌اي كه خود سرمايه با آن‌ها دارد. پس سرمايه يك چيز منفعلي است كه هيچ خصيصه‌ي صوري ويژه‌اي ندارد؛ يك فرايند ساده‌ي توليدي داريم كه سرمايه در آن نقشي متمايز از جوهر خود فرايند ندارد. سرمايه حتا به صورت ويژه‌اش – مثلا" كار عينيت يافته – كه جوهر هرگونه ارزش مبادله‌اي‌ست به ميان نمي‌آيد. جوهر طبيعي محض سرمايه در واقع هيچ‌گونه رابطه اي با ارزش مبادله‌اي يا كار عينيت يافته، يا رابطه‌اي با كار كه ارزش مصرفي سرمايه است ندارد."
کارل. مارکس؛ گروندريسه جلد يکم ص265-267 ترجمه باقر پرهام و احمد تدين
با چشم‌ها ...
شاملو ـ ۱۳۴۶
با چشم‌ها
ز حيرت ِ اين صبح ِ نابه‌جاي
خشکيده بر دريچه‌ي خورشيد ِ چارتاق
بر تارک ِ سپيده‌ي اين روز ِ پابه‌زاي،
دستان ِ بسته‌ام را
آزاد کردم از
زنجيرهاي خواب.
فرياد برکشيدم:
"ــ اينک
چراغ معجزه
مَردُم!
تشخيص ِ نيم‌شب را از فجر
در چشم‌هاي کوردلي‌تان
سويي به جاي اگر
مانده‌ست آن‌قدر،
تا
از
کيسه‌تان نرفته تماشا کنيد خوب
در آسمان ِ شب
پرواز ِ آفتاب را
با گوش‌هاي ناشنوايي‌تان
اين طُرفه بشنويد:
در نيم‌پرده‌ي شب
آواز ِ آفتاب را!»
" ــ ديديم
(گفتند خلق، نيمي)
پرواز ِ روشن‌اش را. آري!»
نيمي به شادي از دل
فرياد برکشيدند:
«ــ با گوش ِ جان شنيديم
آواز ِ روشن‌اش را!»
باري
من با دهان ِ حيرت گفتم:
"ــ اي ياوه
ياوه
ياوه،
خلايق!
مستيد و منگ؟
يا به تظاهر
تزوير مي‌کنيد؟
از شب هنوز مانده دو دانگي.
ور تايب‌ايد و پاک و مسلمان
نماز را
از چاوشان نيامده بانگي!»
□
هر گاوگَندچاله دهاني
آتش‌فشان ِ روشن ِ خشمي شد:
«ــ اين گول بين که روشني ِ آفتاب را
از ما دليل مي‌طلبد.»
توفان ِ خنده‌ها...
"ــ خورشيد را گذاشته،
مي‌خواهد
با اتکا به ساعت ِ شماطه‌دار ِ خويش
بي‌چاره خلق را متقاعد کند
که شب
از نيمه نيز برنگذشته‌ست."
توفان ِ خنده‌ها...
من
درد در رگان‌ام
حسرت در استخوان‌ام
چيزي نظير ِ آتش در جان‌ام
پيچيد.
سرتاسر ِ وجود ِ مرا
گويي
چيزي به هم فشرد
تا قطره‌يي به تفته‌گي ِ خورشيد
جوشيد از دو چشم‌ام.
از تلخي ِ تمامي ِ درياها
در اشک ِ ناتواني ِ خود ساغري زدم.
آنان به آفتاب شيفته بودند
زيرا که آفتاب
تنهاترين حقيقت ِشان بود
احساس ِ واقعيت ِشان بود.
با نور و گرمي‌اش
مفهوم ِ بي‌رياي رفاقت بود
با تابناکي‌اش
مفهوم ِ بي‌فريب ِ صداقت بود.
□
(اي کاش مي‌توانستند
از آفتاب ياد بگيرند
که بي‌دريغ باشند
در دردها و شادي‌هاشان
حتا
با نان ِ خشک ِشان. ــ
و کاردهاي شان را
جز از براي ِ قسمت کردن
بيرون نياورند.)
□
افسوس!
آفتاب
مفهوم ِ بي‌دريغ ِ عدالت بود و
آنان به عدل شيفته بودند و
اکنون
با آفتاب‌گونه‌يي
آنان را
اين‌گونه
دل
فريفته بودند!
□
اي کاش مي‌توانستم
خون ِ رگان ِ خود را
من
قطره
قطره
قطره
بگريم
تا باورم کنند.
اي کاش مي‌توانستم
ــ يک لحظه مي‌توانستم اي کاش ــ
بر شانه‌هاي خود بنشانم
اين خلق ِ بي‌شمار را،
گرد ِ حباب ِ خاک بگردانم
تا با دو چشم ِ خويش ببينند که خورشيد ِشان کجاست
و باورم کنند.
اي کاش
مي‌توانستم!
مجموعه آثار؛ احمد شاملو دفتر يکم:شعرها ص 653 چاپ هشتم انتشارات نگاه ـ ۱۳87
تقديم به فرهيخته: نرگس خانی
ورود کاربران
خوش آمدید! لطفا وارد حساب خود شوید